L羹tfen 繹zetlere denemelere oy vermeyi unutmay覺n. Bu oylara g繹re flash deneme s覺navlar覺 haz覺rlanacakt覺r.

K覺ta: Tan覺m覺, Tarih癟esi ve rnekler - 5.0 out of 5 based on 1 vote
Kullan覺c覺 Oyu:  / 1
En K繹t羹En 襤yi 

KIT'A- Yekta Sara癟

Kaynaklar: M羹tercim As覺m, Kamus Tercemesi, c. 3, s. 382, c.4, s.380; Teh璽nevf, Ke璽fu Ist覺lah璽t覺'l-F羹n羶n, c. 4, s. 1200; Mecdi Vehbe-K璽mil el-M羹hendis, Mu'cem羹'TMustal璽h璽ti'l-Arabiyye fi'l-Luga ve'l-Edeb, s. 164; Cel璽leddin Hum璽簾, Fiim簾n-覺 Belagat ve S覺n璽璽t-覺 Edeb簾, s. 148; Muallim Naci, Istd璽h璽t-覺 Edebiyye-Edebiyat Terimleri, s. 101; Tahi覺羹'l-Mevlev簾, Edebiyat L羹gati, s. 88; 襤smail Habib, Edebiyat Bilgileri, s. 42; Nihad M. etin, Eski Arap iiri, s. 88; Cem Dilcin, rneklerle T羹rk iir Bilgisi, s. 202; Haluk 襤pekten, Eski T羹rk Edebiyat覺 Naz覺m ekilleri ve Aruz, s. 52; Erdoan Cengiz, "T羹rk Edebiyat覺nda Musammatlar" T羹rk iiri zel Say覺s覺 II,, s. 412. M羹tercim As覺m, Kamus Tercemesi, c.4, s. 497; Teh璽nev簾, Ke璽fu Ist覺lah璽t覺'TF羹n羶n, IV, s. 257; Muallim Naci, Ist覺l璽h璽t'i Edebiyye-Edebiyat L羹gati, s. 101; Cem Dilcin, rneklerle T羹rk iir Bilgisi, s. 202; Haluk ipekten. Eski T羹rk Edebiyat覺 Naz覺m ekilleri ve Aruz, s. 57; Erdoan Cengiz, "T羹rk Edebiyat覺nda Musammatlar" T羹rk iiri zel Say覺s覺 II, s. 412; Sebahat Deniz, "D羹beyt (D羹beyt簾) Hakk覺nda" T羹rk K羹lt羹r羹 襤ncelemeleri Dergisi, c. 14, s. 77

K覺t'a kelimesinin as覺l anlam覺 bir nesnenin bir k覺sm覺, par癟as覺 demektir. Bir edebiyat terimi olarak genellikle iki veya iki beyitten uzun, matla ve mahlas beytinin bulunmad覺覺 bir naz覺n覺 bi癟iminin ad覺d覺r. Dier bir ifade ile kaside ve gazel gibi birbiriyle kafiyeli bir beyitle balamaz, ayr覺ca air kendi mahlas覺na da yer vennez. Beyitlerinin ikinci m覺sralar覺 birbirleriyle kafiyelidir.

Kafiye d羹zeni u ekildedir: xa, xa...

Genellikle iki beyitli olanlar yayg覺n ise de otuz beyit kadar uzunlukta k覺talar da yaz覺lm覺t覺r. 襤ki beyitten uzun olanlar覺na k覺t'a-i keb簾re ad覺 verilir. Uzun k覺t'alar覺 kasideden ay覺ran 繹zellik, matla beytinin bulunmamas覺d覺r. Konulan aras覺nda ak, sevgili, arap gibi gazel konular覺 bulunduu gibi 繹vg羹, yergi, hikmet, bir olaya tarih d羹羹nne gibi farkl覺 konular da ilenir. Beyitleri aras覺nda konu birliinin bulunmas覺 da 繹zelliklerindendir. K覺talar覺n ilk beyti kendi i癟inde kafiyeli olan ekillerine naz覺m denir.

Naz覺m': Naz覺m kelimesinin as覺l anlam覺 dizmek, iplie inci dizmektir. Bir edebiyat terimi olarak vezinli kafiyeli s繹z, iir anlamlar覺nda kullan覺l覺r. Bunun d覺覺nda k覺tan覺n ilk beyti kafiyeli olan ekline ad olarak da verilmitir. Bu haliyle asl覺nda

naz覺m, k覺t'an覺n bir 癟eidi olarak deerlendirilebilir. Kafiye d羹zeni d覺覺nda k覺tadan ayr覺lan y繹n羹 yoktur. Kafiye d羹zeni u ekildedir: aa xa...

Naz覺m k覺saca, mahlas beyti olmayan gazel gibidir. Konu bak覺m覺ndan k覺ta gibi, hemen her konuda yaz覺ld覺覺 g繹r羹l羹r. 襤ki beyitten balar, 15 beyte kadar uzayabilir. Fakat uzun naz覺mlar hl'a-覺 kebire gibi farkl覺 bir adla adland覺r覺lmaz. 襤ki beyitli naz覺mlar nispeten daha azd覺rlar. 襤kiden fazla beyitle yaz覺lan naz覺mlar覺n daha 癟ok olaylara tarih d羹羹m覺ede, 繹vg羹 ve yergide kullan覺ld覺覺 ifade edilir. B羹t羹n m覺sralar覺 kafiyeli olan naz覺mlara da rastlan覺r.

D羹beyt (D羹beyti): 襤ki beyitli naz覺mlar覺n baz覺 divanlarda diibeyt olarak adland覺r覺l-d覺覺 g繹r羹lmektedir. Divanlarda rastlanan ve aa xa eklinde, ilk beyti kendi i癟inde dier beytinin ikinci m覺sras覺 ilk beyitle kaf覺yelenen 繹rneklerin eski temel kaynaklarda rastlanan d羹beyt (: iki beyit) terimi ile kar覺lanmas覺 m羹mk羹nd羹r. Bu terim metinlerde de kullan覺lm覺, baz覺 airler bu ekilde yazm覺 olduklar覺 iki beyitlik naz覺m par癟alar覺n覺 d羹beyt olarak adland覺rm覺lard覺r.

K覺t'an覺n kafiye sistemi genellikle yukar覺da s繹ylediimiz gibidir. Bununla birlikte; ab, ab, ab eklinde, yani beyitlerin birinci ve ikinci m覺sralann覺n birbiriyle kafiyeli olanlar覺na rastlan覺lmakta, ayr覺ca uzun k覺talarda mahlas beytinin bulunduu da g繹r羹lmektedir.

K覺taya hemen her divanda rastlan覺r. Bu onun 癟eitli konular覺n ilenebildii bir naz覺m bi癟imi olmas覺ndan kaynaklan覺r. Bununla birlikte divanlarda naz覺m ve rubai ile kar覺t覺r覺ld覺覺 g繹r羹lmektedir. (Naz覺m ve rubai ile aralar覺ndaki bal覺ca fark, bu ikisinde matla beytinin bulunmas覺, ayr覺ca rubainin 繹zel vezinlerle yaz覺lmas覺d覺r). Genellikle divanlar覺n sonunda ve "mukatta璽f bal覺覺 alt覺nda, naz覺m m羹fred ve rubailerle kar覺覺k bir ekilde yer al覺rlar. (Mukatta璽t, kaside veya gazelin tamamlanmam覺 hali olup iki yahut daha fazla beyit bulunduran iir demektir. M羹tercim As覺m'覺n bu tarifine g繹re naz覺m, k覺t'a mukatta璽t bal覺覺 alt覺nda deerlendirilir.). K覺t'a-i kc-bireler ise kasidelerden sonra bulunurlar. Bu divanlar覺n uzun iirden k覺sa iirlere doru bir s覺ralama takip etmesindendir.

K覺t'a s繹z羹 ark覺, murabba', muhammes gibi bendlerden oluan naz覺m ekillerinin her bendi i癟in de beyit ve m覺sra say覺lar覺na bak覺lmaks覺z覺n kullan覺lm覺t覺r.

Naz覺m, k覺ta ve rubai -bunlara d羹beyti de dahil edebiliriz- birbirleriyle kar覺t覺r覺lan naz覺m ekillerindendir. Bunlardan rubainin 繹zel vezinlerle yaz覺lm覺 olmas覺 sebebiyle fark edilmesi daha kolayd覺r. K覺t'a ve nazm覺 birbirinden ay覺ran 繹zellik ise k覺t'an覺n ilk beytinin musarra, m覺sralann覺n birbiriyle kafiyeli olmay覺覺, nazm覺n ilk beytinin ise musarra olmas覺d覺r. Bundan dolay覺 naz覺m, k覺tan覺n ilk beyti kafiyeli olan ekli olarak kabul edilebilir.

Naz覺m ile ilgili olarak kaynaklarda iaret edilmeyen bir problem vard覺r. O da nazm覺n gazelle kar覺ma durumudur. Gazelden mahlas beytinin bulunmamas覺 sebebiyle ayr覺lmas覺 kolay gibi g繹r羹nse de baz覺 divanlarda bulunan naz覺mlar覺n eksik kalan gazel olup olmad覺覺 naz覺m ile ilgili bir problem olarak g繹z羹kmektedir. Bu noktaya dikkatimizi 癟eken husus, bir aire ait baz覺 mahlass覺z naz覺m ekillerinin mah-lasl覺 olarak bakaca n羹shalarda rastlan覺lmas覺d覺r. Bu ise baz覺 naz覺m gibi g繹r羹nen iir par癟alar覺n覺n eksik kalan gazeller olabilecei ihtimalini dourur. Edebiyat bilgisi kitaplar覺nda nazm覺n, k覺tadan ayr覺 bir naz覺m bi癟imi olarak yayg覺nl覺k kazanmas覺 muhtemelen Muallim Naci'nin (繹. 1893) ay覺r覺m覺ndan sonra olmutur. Kl璽sik pek 癟ok kaynakta b繹yle bir ay覺r覺m覺n bulunmamas覺, hatta gerek Osmanl覺 T羹rk癟esi ile yaz覺lan gerekse Cumhuriyetin ilk d繹nemlerinde yaz覺lan edebiyat bilgisi kitaplar覺nda da b繹yle bir ay覺r覺m覺n genel kabul g繹rmemesi, ayr覺ca 繹n羹m羹zdeki 繹rneklerin incelenmesinden 癟覺kan sonu癟, naz覺m ve k覺t'a-i keb簾re'nin k覺t'an覺n alt b繹l羹mleri olarak kabul eden yazarlar覺n g繹r羹羹n羹n yerinde olduunu g繹stermektedir

Yorum ekle


G羹venlik kodu
Yenile