Lütfen özetlere denemelere oy vermeyi unutmayın. Bu oylara göre flash deneme sınavları hazırlanacaktır.

Kullanıcı Oyu:  / 0
En KötüEn İyi 

 

MUSTEZAD

Kaynaklar: Mütercim Asım, Kamus rerciimesi, c. 1. s. 1157; Mehmet Rifat, Mecâıniü'l-Edeh, s. 272; Muallim Naci, Istılâltât-ı Edcbiyye-Edelnyat Terimleri, s. 116; Tehânevî, Ke^şâfu Istılâhâti'l-Fiinûıu c. II, s. 296; Celâleddin Hümâî, Fiimuhi Belagat ve Smâât-ı Edebî, s. 220; Ali Şîr Nevâyî, Mîıâıüi'l Evzân, s. 117; Bursalı Mehmet Tahiı-,0«)ia/i/( Müellifleri, c3, s. 48; İsmail Uabtb, Edebiyat BUgileri. s. 123; TDED, C.6, s. -töS; Tahırü'l-Mevlevî, Edebiyat Uigati, s. 110; Haluk îı:)ekten. Eski Tiırk Edebiyatı Nazım Şekilleri ve Anız, s. 33; Cem Dilcin, Örneklerle Türk Şiir Bilgisi, s. 20^1; Filiz Kılıç, &/« Türk Edebiyatı El Kitabı, s. 206; Ömer Famk Akün, "Divan Edebiyatı", DM, c. 9, s. ^K)7; H. İbrahim Şener, Alim Yıldız, Türk İslam Edebiyatı, s. 358;

 

 

Müstezâd kelimesmin asıl anlamı artırılmak istenilen şey, demektir. Bir edebiyat terimi olarak, gazelden türetilen ve mısralannın birisi uzun birisi kısa olmak üzere belli vezinlerle yazılan nazım biçimidir. Mef ûlü meiâîlü mefâîlü feûlün vezniyle yazılan gazellerden türetilir. Beyitlerin mısra aralarına MePûlü feûlün cüz'leriyle yazılan kısa mısralar eklenir. Bu veznin dışında başka vezinlerle yazılanları da vardır. Eklenen kısa mısralar z^yâ^e adını alırlarlar. Bu mısraların vezinleri asıl şiirin vezninden ayrıdır.

Kafiye düzeni dört şekilde olur. (Harflerin ilki uzun mısrayı, ikincisi kısa mısrayı gösteriyor):

1. aa aa;    bb aa;    cc aa 3. ab ab;    ce ab;    dd ab

2. aa aa;   bx aa;    cx aa 4. ab ab;   cx ab;    dx ab

 

Ziyâdeleri veya uzun mısraları tekrar eden müstezâdlara mütekerrir müstezâd. eklenen ziyâde mısrası eğer kendisinden sonraki uzun mısranın başında da tekrarlanıyorsa ımidevver müstezâd, eğer ziyade mısrası uzun mısradan sonra değil de önce geliyorsa mııtatraf müstezâd adları verilir. Çok nadir de olsa bazı müstezâdlarda bu ziyâde mısraların iki olduğu da görülmüştür. Her beyitte ziyade mısraları iki olan müstezâdlara sâde, dört olan müstezâdlara ise çift adı verilir. En fazla gazel şeklinden türetilmekle birlikte, az da olsa rübâî müstezâdlar, kıt'a, hatta kaside müstezâdlar da görülür. İran edebiyatında beyitlerin mısraları aralarına ekleme yapılırken, nadir de olsa beyit sonuna yapılan ziyadelere de rastlanır.

 

Müstezâdlar genellikle Mef'ûlü mefaîlü mefâîlü feûlün / Mef'ûlü feûlün vezniyle yazılır.

Bunun dışında az da olsa:

(a) Mef^ûlü meta'îlü mefa'îlü mefâ'îlü / Mefûlü mefS'îlü

(b) Müfte'ilün müfte'ilün müfte'ilün fâ' / Müfte'ilün fa'

(e) Mefâ'îlün mcfâ'îlün mefâ'îlün ınefâ'îlün / Mefâîlün Mefâîlün kalıplarıyla (sonuncusu mefaîlün'ün altı defa tekrarlanması dolayısıyla müstezâd-ı südâsiyye olarak adlandırılır) yazılan müstezâdlar da görtilmüştür. Müstezâdlar, konuları bakımından gazel ile benzerlik gösterir. Aşk, şarap, ayrılık, tabiat sıkça işlenir. Bunların dışında dinî-tasavvufî, konularda yazılanlara da rastlanır. Anlam bakımından diğer nazım şekillerinden farkı vardır. Ziyadelerin, yani eklenen mısraların okunmaması durumunda anlamda bir kopukluk olmaması lazımdın Başarılı bir müstezaddan söz edebilmek için iki şart lazımdır. Birincisi ziyade adı verilen bu parçalar çıkartıldığında şiirde anlam bakımından kopukluk görülmemesi, ikincisi bu ilâve mısraların şiire güzellik, etkileyicilik katması. Belki de bu sebepten dolayı, şairler bu şekle fazla cesaret edememişler ve neticede de müstezâdlar divanlarda fazlaca örneğine rastlanılmayan bir şekil olarak kalmıştır. Divan şiirinin tarihî süreci itibariyle fazlaca itibar edilmeyen bu nazım biçimi, şairlerin arasıra kalem oynattıkları bir şekil olarak görülebilir. İran edebiyatında müstezadın kafiye düzeninin uyumuna dikkat şarttır.

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile